Zit de oplossing dan toch in pen en papier? Is deze ‘materie’ dan toch minder vluchtig dan het ‘glazen’ beeldscherm. Of -zoals ik eens las- maakt de schrijfbeweging met pen niet alleen een print op papier maar ook in je hersenen?
Na onze vakantie werd ik overvallen door een krachtige impuls om voor het eerst sinds lange tijd weer eens de pen ter hand te nemen. Misschien om het “slow-gevoel” van de fietsvakantie nog even vast te houden? Vrijwel direct kwamen de middenhand- en duimmuisspieren in opstand. De geringe Ipad-pen-ervaring van daarvoor bleek onvoldoende soelaas te bieden tegen kramp. Maar net als bij een ‘klimmetje’ moet je soms even doorzetten, ‘no Heaven without Hell’.
Nu is dit niet mijn eerste poging tot fysieke schrijverij. Uit mijn romantische inborst is een aanzienlijke serie notitieboekjes ontstaan, die over het algemeen zijn beperkt tot enkele bladzijden in de kantlijn van een vakantie of andere impuls. Ze leven een eigen leven, raken zoek, zwerven rond met zeven persoonlijke anekdotes en vertonen zich op de meest onverwachte plaatsen en ogenblikken. Bij herlezen valt direct op wanneer het drukker wordt met werk. Schrijven wordt slordig en beperkt zich uiteindelijk tot opsomming van gebeurtenissen om vervolgens halfweg een rijtje te stoppen. Sloopt mijn werk creativiteit?
De eerste zomergast van Janine Abring dit jaar was Glenn-Typhoon-Randemie. Hij vertelde dat al zijn geschreven teksten bewaard blijven in een kist die dus vol zit met teksten, kaarten en aantekeningen. Dat is zijn inspiratiebron voor het creëren van iets nieuws. Voortbouwen op zijn eigen ‘denk-afval’ die dan gelukkig bewaard is gebleven. Ik verzin daarbij ook tekeningetjes en artikelen en plaatjes en losse blaadjes, zo ziet mijn eigen bakje er namelijk uit. Is ‘denkafval’ een bron voor creatie?
Feit is dat schrijven met pen mij rustig maakt. Geen “meldingen”, van ‘belangrijk’ nieuws, updates of andere verleidelijke ‘doorklikkerij’. En als je die dan allemaal hebt uitgeschakeld is daar nog steeds het verlangen om even je mail checken. Zo beland ik dan weer in een reactieve i.p.v. creatieve modus. Waarom is die creatieve modus eigenlijk belangrijk?
Misschien wel omdat autonoom nadenken helpt om onze samenleving (ook nabij) bij te sturen wanneer het uit de bocht dreigt te vliegen. Het zijn de kunstenaars die reflecteren en ons aan het denken zetten over wat zo logisch lijkt, maar historisch gezien niet altijd is. (*lees het boek van Geert mak/ ‘In Europa’ er maar op na). Om kunst te begrijpen zoek ik altijd een beetje naar dat stukje kunstenaar (lees autonomie) in mezelf. Schrijven helpt me daarbij.
Het zijn die flinterdunne gedachteflarden, vaak onder de douche of tijdens het sporten. Je wilt ze vastpakken, maar op het moment dat je de laptop opent verdwijnen ze als sneeuw in de brandende zon. Veel van wat er is komt voort uit zo’n creatieve gedachte die bij iemand is begonnen. Waar anderen op hebben voortgeborduurd, uitgewerkt, overgeschilderd en weer tevoorschijn gehaald. Het maakt niet uit. Creatie is het zaad van de vernieuwing. Voor mij is dat schrijven, voor anderen schilderen, muziek, et cetera.
Nog even op een rijtje?
Schrijven met een pen op gewoon papier brengt je:
– Rust en ontspanning
– Oefent je oog/hand coördinatie; (vooral voor kinderen belangrijk!!)
– Ontsluit creatieve gedachten zoals onder de douche of …
– Stimuleert de hersenen doordat je veel meer verbindingen gebruikt
– Is gewoon leuk
– Focus, hierdoor blijft het beter in je geheugen hangen
– Overzicht doordat je papier naast elkaar kunt leggen en (her) ordenen.
Gewoon eens proberen, het levert altijd wat ‘afval’ op waar je de volgende keer weer mee kunt beginnen.
“Als je met beide benen op de grond blijft staan kom je geen stap verder” (Loesje)
Stiltes zijn belangrijke momenten tijdens een coach-gesprek. Het is vaak zo’n moment dat een inzicht doordringt in het bewustzijn. Dat je een gedachte moet laten bezinken om de betekenis te kunnen bevatten. Zo’n moment van niet weten wat je moet zeggen. Bijvoorbeeld het inzicht dat je al jaren vastzit in een baan die niet goed (meer) bij je past. Dat je toch beter had moeten luisteren naar je partner voordat die de relatie verbrak. Dat stress ook te maken heeft met hoe je zelf over een situatie nadenkt. Zomaar wat voorbeelden van inzichten die tijdens het coachen kunnen ontstaan, maar al buiten wandelend een andere dimensie hebben dan binnen.
Buiten is dus anders dan binnen en bewegen anders dan stilzitten. Maar waarom werkt een wandeling nu zo goed? Waarom is het tijdens wandelen makkelijker om stil te staan bij dingen? Waarom geeft wandelen een goed gevoel, levert het andere inzichten op die ook nog eens beter beklijven dan binnen?
Natuurlijk is bewegen in algemene zin goed. Er komen stofjes vrij zoals endorfine, serotonine en dopamine, hierdoor ontstaat een prettig gevoel. Daarnaast stroomt bloed wat sneller, waardoor er meer zuurstof in organen, -waaronder je hersenen- terecht komt. Je kunt dus helderder denken. Door bewegen kunnen ideeën spontaan ontstaan, creativiteit wordt erdoor gestimuleerd en het vermindert stress. Zoals Eric Scherder (hoogleraar neuropsychologie aan de VU) dat als geen ander kan verwoorden: “de prefrontale cortex remt beter op de brein-gebieden die stress veroorzaken, je hebt dus minder last van stress”.
Magie
Maar er is meer, de meeste wandelaars zullen dit herkennen. Zeker als je samenloopt valt er in het begin veel uit te wisselen. Je praat, luistert en reageert. Na een tijdje vertraagt het gesprek. De omgeving begint als het ware op je in te werken. Zeker als je in de natuur loopt werken de geluiden, de kleuren, de geuren onbewust door. Het ritme zorgt voor een bepaald soort dromerigheid. De traagheid van wandelen veroorzaakt tijdloosheid en mentale ruimte. Die ervaring van mentale ruimte kan wel eens te maken hebben met het beschikbaar komen van het langetermijngeheugen. Immers, het langetermijngeheugen werkt aan de hand van beelden en associaties. Juist het langetermijngeheugen wordt door indrukken uit de natuur gestimuleerd. Je kunt dus een zee aan herinneringen aanspreken tijdens het wandelen.
Als coach wil je natuurlijk dolgraag dat iedereen dit ervaart, maar zo werkt het ook weer niet. Misschien is de mens van nature wel een padvinder. Als metafoor werkt het in ieder geval. Ik kan nooit voorspellen hoe een wandeling verloopt. De één loopt sneller of makkelijker dan de ander waardoor de route of de duur onderweg wordt aangepast. Er ontstaat iets in het gesprek waardoor je op een open plek korte of langere tijd stilstaat, bijvoorbeeld omdat het gesprek vraagt om oogcontact. De ene mens is gevoeliger voor de omgeving dan de ander. Kortom, ook als coach ervaar ik zo’n sessie als het zoeken naar zowel een mentaal als een fysiek pad om verder te komen.
De natuur biedt werkelijk een schat aan metaforen. Vaak gebruiken we die spontaan. Bijvoorbeeld een cliënt die een “spagaat ervoer”. Veel mensen herkennen dat, het tweeslachtige denken dat besluiten of handelen in de weg kan staan. Toen ik in een spagaat ging staan konden we daar allebei om grinniken. Het beeld is natuurlijk gekkigheid, maar het leverde een prachtig gesprek op over denken en handelen in polariteiten als tegenhanger van de spagaat.
De spanning tijdens de vergadering is voelbaar. Blikken gaan over en weer, terwijl sommigen ingespannen staren naar het lege suikerzakje naast hun kopje.
Procesbegeleiding is een vak apart, met name omdat essentiële boodschappen vaak non-verbaal worden geuit en ongeschreven regels het formele proces kunnen gaan bepalen wanneer je ze veronachtzaamt. Tijdens onze opleiding procesbegeleiding wordt juist hiermee geoefend.
Maar ja, zo vroeg één van onze voormalige cursisten ons vorige week, hebben jullie nog goede tips om online een bijeenkomst goed te faciliteren? De eerlijkheid gebied om te zeggen dat ook wij het wiel aan het uitvinden zijn.
Onze sessies vinden deze dagen bijna allemaal online plaats. Dit roept tal van vragen op, zoals:
Hoe bereid je een sessie voor, wat is anders dan offline?
Wat is belangrijk bij het leiden van een online sessie?
Hoe (lang) houd je de concentratie vast?
We zijn allemaal op verkenningstocht in onbekend gebied. Juist nu is het dus belangrijk om te delen wat we ervaren en hieruit lessen te trekken. Hoe sneller we ons een afgestemd nieuw referentiekader eigen maken, hoe effectiever we bijeenkomsten online kunnen uitvoeren. Dus, bij deze nodigen we je van harte uit om ervaringen te delen en lessen te trekken.
Om een voorzet te geven hebben we aan wat mensen in onze omgeving naar hun ervaringen gevraagd en die gecombineerd met de onze. Dit leidde tot de volgende inzichten:
Voorbereiding
“Hoe meer ervaring, des te beter je gaat voorbereiden”, zei een collega eens tegen me. Ik was verbaasd, want juist deze collega verdacht ik ervan veel te improviseren. Jawel, zei ze, maar ervaring vertelt je ook wat er allemaal mis kan gaan. Je hebt dus een rugzak aan ervaringen waarin er ook een paar zitten die je liever niet meer tegenkomt. Voorbereiding geeft dus juist ruimte om te improviseren omdat je makkelijker terugkomt op de ingezette lijn van wat je wilt behandelen tijdens een sessie.
Online improviseren is een stuk lastiger. Immers, de non-verbale feedback die hiermee samenhangt is nauwelijks waar te nemen. Hierdoor wordt improvisatie snel als rommelig/ ongestructureerd ervaren. De les is dan ook dat aan een succesvolle (zakelijke) online sessie een degelijke voorbereiding voorafgaat.
De volgende vragen kunnen daarbij helpen:
Wat wil je bereiken met de bijeenkomst? (SMART)
Welke deelnemers zijn daarbij relevant?
Welke informatie wil je delen?
Ben je thuis op het systeem dat je gebruikt?
Tip: Als je hier wat onzeker over bent is het handig om met bekenden vooraf even te oefenen en online een instructiefilmpje te bekijken. Dit is een investering die zich tijdens de sessie terugverdient.
Leiding
Maak bij de start van de sessie even tijd om uit te leggen hoe je de sessie wilt begeleiden. In een ‘fysieke’ sessie is het makkelijker om te wisselen in stijl. Soms even structureren, dan de touwtjes weer wat vieren om tot nieuwe ideeën te komen of een privégesprekje tussendoor ten behoeve van de gewenste sfeer.
Online is dat allemaal ook aanwezig, maar nu explicieter. Als iemand lang het woord heeft volstaat alleen een blik of gebaar niet om het ‘zenden’ in te perken. Het is dus belangrijk dat je bij de start van sessie regels met elkaar afspreekt.
Tips:
Eén heeft de leiding en mag gesprekken afbreken als die naar haar/zijn inzicht onvoldoende toevoegen. Dit gaat dan zuiver over effectief vergaderen. De inzichten kunnen natuurlijk zeer relevant zijn, maar op dat moment bijvoorbeeld te veel nuances toevoegen waardoor de rode draad vervaagt.
Wissel van voorzitter bij regelmatig vergaderen met dezelfde groep.
Met meerdere personen online is het handig om af te spreken om te “muten”. Het kan natuurlijk dat iedereen dat voor zichzelf doet -je microfoon alleen aanzetten als je spreekt om achtergrondgeluid te minimaliseren- of dat je de procesbegeleider toestaat dit waar nodig te doen.
Spreek af welke agendapunten je in ieder geval wilt behandelen. Rond agendapunten binnen de vooraf bepaalde tijd af, ook als die nog niet het gewenste resultaat hebben. Spreek in dat geval af om op een ander moment dit agendapunt terug te laten komen.
Concentratie
Het is juist online verleidelijk om zakelijk te werken. Dat is ook fijn, je kunt “meters” maken doordat er minder rekening gehouden hoeft te worden met emoties. Er is ‘commitment’ over de beperking van online werken en daarmee bijvoorbeeld acceptatie van een besluit dat anders wellicht meer discussie zou hebben opgeroepen.
Het blijkt dat online vergaderen -met beeld- vermoeiender is dan offline. In het echte leven kun je makkelijker even afdwalen en weer aanhaken. Online trekt het beeldscherm als een kampvuur de aandacht. Het richten van je aandacht vraagt concentratie en kost energie. Afdwalen gebeurt sneller dan offline. Het is verleidelijk om bijvoorbeeld even je mail te checken. In de praktijk blijkt dat een sessie met meerdere personen maximaal 2 uur duurt.
Als het langer duurt, las dan een pauze in. Informele ruimte creëren geeft het brein ruimte voor reflectie en inzicht. Haal die inzichten nog even op na deze pauze. Dit geldt ook voor een volgende vergadering.
Tip: Geef gerichte instructie om na een uur even te bewegen, mensen komen dan met een heel andere energie terug in beeld.
Afronden
Net als bij normale vergaderingen plannen mensen soms direct een andere activiteit na de vergadering. De aandacht kan dan de laatste tien minuten al verslappen waardoor juist de afspraken of waardevolle samenvattingen niet goed beklijven. Neem daardoor ruim te tijd om af te ronden.
Tips:
Rond iedere fase af met een samenvatting, laat iemand aantekeningen hiervan maken en deel die direct na afloop van de meeting.
Dit is tevens deel van de voorbereiding van de volgende meeting. Immers, net als bij een normale vergadering worden er afspraken gemaakt over wie wat voorbereid of uitwerkt voor de volgend keer.
Houdt de rondvraag beperkt in tijd. Het helpt om een hele duidelijke eindvraag te stellen. Bijvoorbeeld: Welk onderwerp is belangrijk om de volgende keer meer tijd aan te besteden of “wat is de oogst van dit gesprek in 3 punten”.
Laat de afspraken doorgaan!
Het werk op afdelingen of in projecten kan mensen opslokken. Zeker als er directe klant-, cliënt- of leerling- of andere contacten in het spel zijn. Het is dan verleidelijk om korte termijn impulsen prioriteit te geven boven de geplaande online sessie. Als organisator is het belangrijk de sessie hoe dan ook -net als ‘fysieke’ afspraken- door te laten gaan. Zelfs als er maar twee deelnemers aanwezig zijn kan je een goed gesprek voeren in lijn met de oorspronkelijke agenda. Het loont de moeite de anderen “bij te praten” over dit gesprek. Op deze manier creëer je een discipline conform de norm “het gaat hoe dan ook door”. Daarmee krijgt online dezelfde status als iedere andere bijeenkomst.
“Learning by doing”
En tot slot een algemeen en welgemeend advies. Het is voor iedereen nieuw, “learning by doing” dus in de meest pure vorm. Wees dus bescheiden en bevraag eerst jezelf en dan de ander. Zo leer je met elkaar.
In een volgende blog gaan we verder in op andere vragen en adviezen die wij hebben gekregen. We nodigen je van harte uit om ons te voeden met jouw vragen.
We hebben al staan:
Zit er verschil in hoe je een vergader-, coaching-, trainings- of andersoortig proces online begeleid?
Welk programma is het meest geschikt voor welk soort bijeenkomst?
Hoe weet je of je daadwerkelijk draagvlak hebt gecreëerd voor een besluit of is het überhaupt mogelijk om besluiten online te nemen?
Non verbale signalen online? Kun je daar wat mee?
Hoe ga je om met afleidingen thuis, bijvoorbeeld kinderen die binnen komen (bij ons thuis meestal) stormen?
Onwerkelijke tijd, onwezenlijke tijd, verdrietige tijd, wellicht tijd voor bezinning. Bezinning op wat er om je heen gebeurt, maar wellicht ook op je eigen loopbaan en persoonlijke zaken die daarmee samenhangen. Terugkijken naar wat is geweest en daar lessen uit trekken. Vooruit kijken, “wat is mijn verlangen” en daar concrete initiatieven bij bedenken voor de volgende fase. Deze periode als natuurlijk intermezzo benutten.
Verlangen kan zich op allerlei manieren manifesteren. Soms als een licht zeurend of knagend gevoel vanbinnen, als onvrede of weerstand op het werk of thuis. Soms als vage onrust dat iets beter, effectiever kan, maar dan zonder handelingsperspectief. Om inzicht te krijgen in kernthema’s onderzoeken onze cliënten welke ervaringen hebben geleid tot de wijze waarop men in het heden functioneert. Welke inzichten en maskers zijn opgebouwd, welke waarden zijn belangrijk en wat is hun werking?
Concreet:
Online persoonsprofiel van, naar keuze, jouw drijfveren, talenten, leiderschapsstijl, verkoopstijl, leerstijl en a.d.v. vragenlijst Insights Discovery of DISC (Deze methodiek is gebaseerd op de Jungiaanse psychologie en geeft middels een vragenlijst inzicht in gedrag. )
Rapportage in pdf formaat per email
Theorie in pdf-formaat
Online Video-conferencing.
Op aanvraag ook losse Insights-workshops online.
Begeleiders van Klokwise laten zich raken door het proces dat de cliënt doormaakt en vertalen dat naar professionele interventies gebaseerd op vele jaren ervaring.
Deze tekst was de opmaat voor een dag over duurzaamheid voor veranderkundige professionals op vrijdag 6 maart 2020.
Natuurlijk heb ik mezelf aangeboden om deze workshop te verzorgen. Immers, wat ligt -voor een groep veranderkundige collega’s- meer voor de hand om te onderzoeken, dan zo’n onderwerp, op dit ogenblik van besluitvorming over de “green deal”? En ja, ik doe het samen met een gewaardeerde collega en nee, natuurlijk ben ik ‘maar’ een procesbegeleider en wordt niet van mij verwacht dat ik inhoudelijk richting geef. Maar toch, je gaat nadenken hè, waar hebben we het eigenlijk over?
Het probleem is niet dat er te weinig informatie beschikbaar is. Er wordt zo’n beetje iedere dag wel een meer of minder diepgravend artikel gepubliceerd, variërend van kranten over stakende boeren via de ‘Ocean clean up’ van Boyan Slat tot “Het water komt” van Rutger Bregman. Dus hoe vlieg je zo’n onderwerp nu aan?
De Franse filosoof Michel Serres heeft het over “multipliciteiten”, wat zoveel betekent als: veelvoudigheden of objecten waarvan je niet precies kunt zeggen waar hun grenzen liggen of waar ze zich bevinden. Denk aan wolken of een zwerm vogels. De Engelse filosoof Timothy Morton spreekt in dit kader over “hyperobject”, een object dat zo groot is in tijd en ruimte dat we er eigenlijk op geen enkele manier grip op kunnen krijgen. Dit geeft me enigszins rust. Als grote denkers deze termen gebruiken is het niet vreemd dat ik als simpele burger soms door die paar bomen het bos niet meer zie.
Vandaag (4 maart 2020) staat in de Volkskrant een artikel over de Europese “Green deal”. Het komt erop neer dat in de komende anderhalf jaar wetsvoorstellen worden gemaakt voor duurzamere landbouw, behoud van biodiversiteit, schone energie, isolatie van huizen, aanplant van bossen, schoner vrachtvervoer, schoner wegtransport (elektrisch, waterstof) en duurdere uitstootrechten voor bedrijven. Kortom, alles verandert. De commissie kiest voor de term Just Transition Mechanism (JTM). Ik interpreteer: alles verandert, zelfs het veranderen zelf.
Met die gedachte graas ik verder in het duurzaamheidsveld en stuit dan al snel op Ingrid Visseren-Hamakers: beleidsmaker, milieukundige en deelnemer aan het IPBES (Global Assessment on Biodiversity and Ecosystem Services). IPBES doet onderzoek naar biodiversiteit, er zijn 132 landen lid, ze is een zusje IPCC (Intergovernmental Panal on Climate Change).
De samenvatting van het IPBES-rapport 2019 is onderwerp van politieke onderhandelingen t.b.v. uitonderhandeling van de nieuw ‘Global deal’ voor natuurbeleid voor 132 deelnemende landen, ingaande eind 2020. Het rapport stelt: “door menselijk ingrijpen verdwijnen soorten en wordt de wereld onleefbaar”. Een moeilijk voor te stellen begrip. Onleefbaar betekent namelijk dat wij als soort zullen uitsterven.
René ten Bos, (filosoof, schrijver van een boek over extinctie (uitsterven) en hoogleraar aan de universiteit van Nijmegen.) verwijst voor deze vraag o.a. naar het boek van Emanuel Kant (1794, verlichtingsfilosoof) “Das ende alle dingen”. Wat betekent het als alles eindigt?
– Verstand kan het wel bedenken, maar kan er niks mee;
– Het is “subliem”, je kunt het niet theoretiseren;
– Het gaat ons voorstellingsvermogen te boven, maar het fascineert ons wel.
Wat moeten we doen?
– Aan alle knoppen draaien en iedere catastrofe beschouwen als een leerervaring.
Wow, de kern zou dus zo maar kunnen zijn dat we als mensen moeten leren van de catastrofes die we hebben aangericht. Tijdig dan wel, want de laatste catastrofe kan niemand navertellen.
Nauw verwant aan deze vraag is: wat is kwaliteit van leven? Voor ons als veranderkundigen is van belang dat er wordt gesproken van twee niveaus van invloed, namelijk:
Indirect drivers: hoe organiseren we? Bijvoorbeeld wet en regelgeving;
Direct drivers: overbevissing, landbouw, woningbouw, industrie etc., zeg maar alles dat we direct in onze omgeving kunnen waarnemen.
De vraag is natuurlijk, wat hebben we nu geleerd? Ik citeer nogmaals Ingrid Visseren Hamakers: “De huidige doelstellingen van “Aichi (love knowledge) biodiversity targets” vastgesteld in 2010 (looptijd 10 jaar) zijn niet gehaald. We zijn -medio 2019- niet op koers om de 20 doelstellingen te bereiken. Het blijft plannenmakerij. De achilleshiel van alle internationale milieubeleidsplannen is dat het papieren tijgers zijn. We doen iets fundamenteel verkeerd met ons (inter)nationaal natuurbeleid.” Haar conclusie: alles moet anders, en wel als volgt:
“Transformative change needed to meet international goals for sustainable development: A fundamental, system-wide reorganization across technological, economic and social factors, including paradigms, goals and values. Transforming the indirect drivers. “
De zin moet ik een paar keer lezen, maar ik realiseer me, als dit geen opdracht is aan ons allemaal, dan weet ik het ook niet. Wellicht lees ik andere literatuur dan onze Amerikaanse president of politiek verwante zendelingen, maar waar ik ook lees, luister en kijk, het lijkt erop dat we geen keuze hebben. De green deal klimaatwet wordt vandaag 4 maart door klimaatactivisten onder aanvoering van Greta Thunberg als volgt geduid:
De nieuwe Europese klimaatwet is een ‘capitulatie’ voor de uitdaging die de opwarming van de aarde vormt. Het voornemen om tegen 2050 tot een klimaatneutraal Europa te komen, is niet meer dan een schijnoplossing omdat het niet zuiver gebaseerd is op wetenschappelijke feiten. De natuur onderhandelt niet.
Ik ervaar het allemaal als donderwolken aan de horizon. Ik zie de zware lucht samentrekken, de zon schijnt er nog overheen, maar ik weet, later vandaag wordt het noodweer. Wat kan ik doen? Nou ja, veel eigenlijk.
– Is het echt noodzakelijk om met de auto i.p.v. de trein te gaan?
– Kan ik minder plastic verpakkingen gebruiken dan ik doe?
– Koop ik mijn voedsel kunstmest en bestrijdingsmiddel vrij?
– Zet ik de verwarming laag als ik van huis ga?
– Doe ik de lichten uit als ze niet meer nodig zijn?
Deze lijst kan nog veel langer en eerlijk gezegd, ik voldoe bij lange na niet aan de norm die ik voorsta. Rationeel onderschrijf ik volledig de noodzaak, maar waar het initiatieven betreft schiet ik hopeloos tekort. En dan heb ik het nog niet eens over wat ik in mijn omgeving zou kunnen doen.
Dat brengt de volgende vragen voor ons vakgebied:
Wat brengt mij van denken naar doen?
Hoe zet ik anderen in beweging om anders te denken en anders te doen waar het gaat om klimaat?
Hoe krijg ik grip op het mondiale vraagstuk dat onze wereld bedreigt. Het weefsel van onze natuur rafelt (of ontbindt) steeds meer.
Met deze vragen gaan we vandaag aan de slag.
Ter inspiratie nog wat losse gedachten.
Het woord ‘afval’ blijft rondtollen in mijn hoofd. Is afval wellicht de sleutel? Simpel gesteld, de verbrandingsmotor produceert resten die we niet hergebruiken en is daardoor vervuilend? Maar, als ik ademhaal produceer ik zelf kooldioxide als restproduct. Ik vervuil dus al door adem te halen. Gaat het dan toch om balans, om voldoende planten die kooldioxide weer omzetten in zuurstof? Is het gewoon zo dat wij op een zo directe manier onderdeel zijn van de natuur? En wat betekent dat dan?
Het zou kunnen betekenen dat we moeten nadenken over de perspectieven van waaruit wij denken en handelen. Antropocentrisch handelen gaat er bijvoorbeeld vanuit dat de mens het middelpunt van de schepping is. Ecocentrisme is een term uit de milieufilosofie en de ethiek. In dit wereldbeeld staat niet de mens maar het ecosysteem centraal. Hierop door redenerend kun je stellen dat de natuur wel degelijk een onderhandelingspartner is.
Hiermee zijn we terug bij een boek uit 2008 van Eric van Praag: “De aarde heeft koorts”. Misschien is de mens wel de ziekte die bij hoge koorts uitsterft, tenzij we tijdig transformeren.
Shit, google-maps stuurt me van de snelweg af Parijs in. De tijd loopt op terwijl ik van ergerniswekkende files verstrikt raak in het chronische Parijse-binnenstad-verkeersinfarct. Waarom volg ik dan ook de routeplanner, waarom …… et cetera. Het duurt lang voordat we Parijs weer uit zijn en onze weg vervolgen. ’s Avonds laat arriveren we op plaats van bestemming. Heerlijk hoor, zo’n huisje, boeken, fietsen, wandelschoenen en een goed humeur. Ondertussen is er vandaag iets doorgebroken in mijn hoofd. Ik kan het nog niet helemaal grijpen, maar het lijkt op een besef, iets dat ruimte geeft. Iets kleins, maar wezenlijk.
De Franse ochtendzon, sterke koffie en een ipad-krant, tevreden strek ik me uit en tuur naar de wuivende boomtoppen. Het valt me zomaar binnen, Ik heb geen zin meer in reizen, niet in autoreizen, vliegtuigreizen, files, massa’s & drommen. Het is een patroon dat zich langzaam ontvouwt in mijn bewustzijn. We doen dit al jaren zo. Niks mis mee natuurlijk, maar toch, er kriebelt iets. Ik verlang naar de spanning van iets nieuws. Een leeg wit vel, een onvoorspelbare tocht. Na het besef komt een besluit. De volgende vakantie is het tijd voor iets nieuws, zelfs niet op vakantie gaan is een optie.
Na deze vakantie spreek ik Jaap. Een cliënt die na zijn persoonlijke begeleidingstraject nog 1 á 2 keer per jaar even komt “sparren”. Jaap stuurt een paar honderd man aan en zit al jaren bij hetzelfde bedrijf. Een goede, degelijke werkgever. Jaap is een gezonde vijftiger met een helder verstand en goed relativeringsvermogen. Zijn bedrijfsonderdeel maakt lastige tijden door wegens doorgevoerde bezuinigingen. Een groot deel van de oorzaken ligt buiten zijn invloedsfeer. Zeker nu de economie beter gaat schuurt dit met de achterblijvende resultaten in zijn unit.
We spreken over nieuwe impulsen die we kunnen organiseren om zijn mensen te blijven motiveren. We spreken over verandermoeheid, over hoe het zoveelste vernieuwings-initiatief ook voor de medewerkers een patroon wordt. Over “metaalmoeheid” van de organisatie door de voortdurende nadruk op meer efficiëntie. En vooral over hoe dat persoonlijk vat op je krijgt, hoe een cultuur tot in je haarwortels doordringt. Hoe je onbewust dingen doet in lijn der verwachting en daardoor soms patronen van onvrede versterkt waar je eigenlijk iets nieuws wilt creëren.
We lopen naar de keuken en terwijl ik nieuwe koffie maak deel ik mijn vakantie-ervaring. Het is niet zozeer de ervaring ‘an sich’ die inslaat, als-wel het intense besef hoe ons menselijk vermogen om iets nieuws te creëren kan worden uitgedoofd zonder dat we daar erg in hebben. Dat je al jaren een bepaald pad bewandelt en ineens beseft dat het doodloopt. Al die tijd en energie. En misschien is het niet eens het pad zelf, maar het besef dat je al een tijd niet echt hebt waargenomen, niet wezenlijk tenminste.
We waren er beiden stil van. Soms ontwikkelt een coaching-gesprek zich tot een dieper besef van ‘zijn’. Vindt een existentieel besef zijn weg naar het bewustzijn. Het was de trigger die Jaap op een nieuw levenspad zette. Ik sprak hem nog enkele keren dat jaar in zijn weg naar zelfstandigheid. Hij heeft nu zijn eigen bedrijf waarmee hij experimenteert met nieuwe, duurzame vormen van vervoer en energie.
En de vakantie? Wij hebben een trekking-fiets met toebehoren aangeschaft en ons aangesloten bij een groeiende gemeenschap lange-afstand-fietsers. Het kriebelt weer vanbinnen als ik de kaarten bestudeer.
Ik wens u een prettige vakantie en daarna bent u uiteraard van harte welkom voor een vrijblijvende kop koffie op ons oude, maar gezellige kantoor in Amersfoort.
Zo begon ons gesprek na een inspirerende strategie-sessie met het “groot MT”. Het waren de woorden van John die het initiatief had genomen om deze sessie te organiseren. Als HR-adviseur ontwaarde hij onrust in de organisatie. Initiatieven kwamen niet van de grond of bleven hangen in goed bedoelde bijeenkomsten. Vergaderingen waren doods in tegenstelling tot de wandelgangen, waar de tongen makkelijk loskwamen over zaken die beter georganiseerd konden worden. Reden voor John om samen met de CEO in actie te komen.
Het is een situatie die we bij Klokwise vaak tegenkomen. We worden dan gevraagd om als extern procesbegeleider mee te denken bij de invulling van de dag. Vaak leidt dit tot een langer durend proces waarbij een deel of de hele organisatie wordt betrokken om een (continue) verbeterproces in gang te zetten.
Steeds vaker kwamen we mensen tegen zoals John die beter toegerust wilden worden als procesbegeleider. Interne trainingen procesbegeleiding geven we om die reden al heel lang.
Deze ervaringen hebben ons ertoe aangezet om een boekje te schrijven over ons vak als procesbegeleider. Daarna was het logisch om een cursus met ‘open inschrijving’ in het leven te roepen. Die verzorgen we nu een aantal jaren met veel plezier. Bijna niets is leuker dan met collega’s uit allerlei organisaties te leren over je vak. Het model waarmee we werken biedt zowel een context als ruimte om je eigen stijl te ontwikkelen. Of zoals één van de deelnemers zei: “ik ben nog nooit zo veilig onderuit gegaan”. Fietsen leer je tenslotte ook niet uit een boekje.
Manager, adviseur, projectmanager of anderen die veranderingen in zijn/haar organisatie vlot willen trekken zijn gebaat bij een professionele opzet en begeleiding van een transformatieproces. Dat kun je leren. Voor vragen kun je uiteraard bellen of mailen.
“Mooove Forward“, with this yell & movement the intensive 2-days with 21 leaders of Air France- KLM Cargo, located in Germany and Austria ended. Digitization is a rapid growing fact in the logistic world of Cargo transport. This means rapid changes in the way customers are served. As in other branches or services, online booking is increasing. More than ever clients make their choice on the basis of price and reviews. That means a lot for the strategy, but also and especially for the organization culture.
“Culture eats strategy for breakfast everyday” argued management guru Peter Drucker at the end of the last century. Although the strategy is still strong, the success stands or falls with the way people work together. With the help of “Spiral Dynamics” – a methodology in which values, leadership and change are seen as a dynamic whole – the different layers of culture were examined. What values, standards and practices do we use to date? Which ones are relevant to preserve for the future? What do we have to develop?
After 2 days of storytelling, personal reflection on leadership, rituals and routines, research into the functioning of power and control mechanisms, unanimous enthusiasm arose about the way in which digitization and additional culture would be tackled.
A selection from the final statement:
Continuous learning and training is the new normal;
Advising & consulting is an increasingly important and essential part of our service;
Change-process comes from within. By making more use of our creativity (brainstorming), combined with our practical and commercial steering power, we get acceleration;
Review and update our processes based on new insights;
Change of life and communication requires, in addition to business acumen: warm human contact, empathy and positive translation of resistance. “The glass is half full instead of half empty”;
Leadership through exemplary behavior, asking questions, encouraging and offering help yields more than convincing top-down;
Being open to change as a leader also means dealing with failures. Learning is about making mistakes;
“Infection of change”. This meant that a major change consists of many small changes in daily practice.
The days ended with inspiring speeches about how each leader will take his next steps as “change ambassador”. Concrete actions based on rich insights. Concrete actions based on rich insights. A solid foundation for building on.
“Mooove Forward”, because you’re made to move yourself and others.
For two days the 19 leaders of Air France – KLM Cargo located in Germany and Austria gathered together to reflect on their coorporation and leadership issues.
The workshop was initiated by Koen Bolster, who began one year ago as the new director, and co-facilitated by Hans Ruijs (IMO) and Nanning-Thijs Klok (2-Tact). It took place at Oberursel in the Taunusregion close to Frankfurt.
The leadership-team is spread on different locations over Germany and Austria. One year they have Koen as their new boss. It is important for him that his crew is in a good connection with each other and that they continuously work on their own personal leadership-skills.
The Leadership-team researched the four core-qualities of leadership which results in a common understanding of guiding leadership principles.
Inspiring means for us, to open-up new perspectives, to stimulate self-responsible acting and to go ahead as a role model.
Coachingmeans for us, to promote knowledge and social competences so that the employees can shape their work self- initiative and independently.
Steering means for us, with the help of lean processes and the efficient use of resources, to achieve the clearly defined goals.
Intervening means for us, to interfere at undesirable situations in order to protect quality, goals, results, values and people.
The participants where well prepared for this workshop. They had personal coaching meetings with Nanning-Thijs in advance, where they reflected their personal Insight profile.
During the workshop they came into an exchange in which each person appears authentically with own strengths, pitfalls, challenges and allergies. This created trust towards each other and leads finally to more understanding of the colleagues.
In an open dialogue they addressed organisational questions and brought them into movement. They committed themselves to take next steps and to build a solid ground in which they can go on for the next months.
Maar je kunt natuurlijk ook uit je comfortabele habitat komen voordat die wordt gehackt!
Een stille gang in de voormalige gevangenis aan het Wolvenplein in Utrecht. Beetje duister, mijn vingers strijken langs een ruwe muur. Droge mond, ineens dringt tot me door hoe het is om gevangen te zijn. Niet je impulsen te kunnen volgen. Ik wil weg, naar buiten, maar onderdruk die emotie. Aan het einde van de gang naar rechts, in mijn ooghoek neem ik iemand waar. Vreemde houding, zo tegen de muur. Telefoneert hij? Is hij ziek? Ik wil ook niet storen, er zijn momenten dat een mens even alleen wil zijn. Ik waag het er toch op en loop de doodlopende gang in langs de leunende figuur. In de schemer zie ik armoede, vertwijfeling in het gezicht. Een milliseconde maar, dan realiseer ik me dat het kunst is.
Wat doet het met je als je buiten een systeem terecht komt?
Die vraag stelt de kunstenaar Roy Villevoye met zijn leunende figuur in de donkere gang. Het verbeeldt Adolf Hitler op 20-jarige leeftijd. De jonge Adolf wilde kunstenaar worden. Hij werd afgewezen voor die studie, raakte aan lagerwal en werd dakloos. Wat gebeurt er met mensen als ze de controle over hun leven verliezen? Als hun ambities en potenties in disbalans zijn met het beeld dat de maatschappij van hen heeft? Met het levensverhaal van Hitler als uitgangspunt stelt Villevoye vragen over een samenleving die hele groepen als ‘overbodig’ wegzet. Hij brengt ons terug naar het moment dat de toekomst nog alle kanten uit kon. Voor Hitler en voor de wereld.
Kunnen we de toekomst wel voorspellen?
Ik schrik een beetje terug van de grootsheid van deze stelling. Moet denken aan mijn eigen leven. Wat ik zo erg vond aan doubleren was dat mijn vriendjes doorgingen, dat ik daar niet meer bij hoorde. Ook zakken voor eindexamen geeft dat gevoel. Al die tassen in de vlaggenmast, dat oneindige ‘vakantie- en-de-hele-wereld-ligt-open-gevoel’ en dan jij die bent gezakt en toch ‘mee-feest’. Ondertussen voelen dat je er niet bij hoort. Iedereen die tegen je zegt “ah joh, jij volgend jaar, wat is nu een jaartje”. Natuurlijk, maar toch, het gaat om nu. Zou ik een andere studie hebben gekozen? Zou ik andere mensen hebben ontmoet? We kunnen de toekomst niet voorspellen. Ik ben best goed terecht gekomen. Misschien was Hitler na de kunstacademie een nog creatievere leider geworden, nog succesvoller in zijn streven.
Ergens bij horen helpt om de toekomst te voorspellen
We horen allemaal altijd ergens bij, groepsdier als de mens is. Bij je gezin, je vrienden, je school, je geboorteland, het land, de stad, de wijk waar je woont, de sportclub. Allemaal kringen waarin jouw identiteit wordt bevestigd. Niet meer bij een groep horen is gewoon een angstige ervaring. Het vaste ritme van werk wordt een ritueel, de cultuur op de werkplek is een verzamelplaats van onbewuste uitingen van waarden die jouw deelnemer-schap al dan niet bevestigen. Het brengt structuur en daarmee voorspelbaarheid in je leven.
“Bakkie-cultuur”
Bij een recente interim-klus moest ik wennen aan de “bakkie-cultuur”. Mijn collega’s gingen regelmatig bij elkaar op de koffie. Daar werden persoonlijke gesprekken gevoerd, maar ook zaken besproken. Dat leek heel inefficiënt, maar tijdens de vergadering –het formele circuit- wist iedereen wat er besproken en besloten zou worden. Conflicten waren er nauwelijks. Samen met mij was er nog een andere nieuwe manager. Hij had net als ik een grote drang om daden te verrichten, niks tijd verkletsen. Hij heeft het er niet lang uitgehouden.
Het zijn de ongeschreven wetten van de groep die bepalen wie er wel en niet bijhoren. Je past je aan of vertrekt. Tijdens de koffierondjes leerde ik reeds lang vertrokken collega’s kennen. De helden van weleer. De man die iedereen bij naam kende en ook nog verstand had van techniek. De verhalen van die goede oude tijd. De verhalen waardoor ik leerde dat er een groot verlangen bestond naar de oude werkplaats. Niks ‘lean-processen’, gewoon met je maten aan de slag totdat het klaar was. Iedereen kende z’n rol en er was maar één chef. Daar was nooit –ritueel- afscheid van genomen.
Voorspelbaarheid
Een luguber ogend hotel in Tsjechië, net na de val van de muur. Mijn eerste klus in het buitenland. Alles oogt en voelt groot en verlaten als ik door een lange donkere gang naar mijn kamer loop. Ik open de deur, draai aan de lichtschakelaar. Met een unheimisch gevoel sluit ik de deur. Als ik me omdraai zie ik het gordijn bewegen. Sterker, ik zie een schoen onder het gordijn vandaan komen. Mijn hart slaat op hol. Op dat moment stond ik voor de keuze. Is het verschijnsel dat ik waarneem van menselijke aard of van natuurlijke oorsprong? Een moordenaar of de wind? Dat laatste is voorspelbaar, ik weet dan hoe te handelen. Voorspelbaarheid geeft rust. Ik besloot dat de wind de meest aannemelijke oorzaak moest zijn en sloot het raam. De schoen bleek de voet van een lamp te zijn.
Intuïtieve mensbenadering
Sombere gedachten overspoelen me, zo wandelend door het benauwde cellencomplex. Is er dan geen uitweg? Mijn gedachten gaan in gelijke tred met de in-geslotenheid van de ruimte. Binnen of buitengesloten worden lijkt in deze virtuele wereld adembenemend realistisch. De luchtplaats misschien? Hoop op vluchten is er nauwelijks, de muren zijn te hoog, met prikkeldraad. En dan opeens schiet ik in de lach. Er is hoop, gebracht door Circus Engelbregt.
De “intuïtieve mensbenadering” biedt een stappenplan dat kan worden ingezet bij acute noodzaak tot contact met een ander mens.
Stap 1: “maak u klaar voor visueel fouilleren. Ga eerst te ver uit elkaar staan, vervolgens te dichtbij om zo de ideale afstand te bepalen”.
Stap 2: Begin met het aandachtig bekijken van de mens, begin met de voeten en werk langzaam omhoog. Besteed extra aandacht aan kruis en oksels.
En zo gaat het door, met koptelefooninstructies loopt daar de mens in een vervreemdende kooi-omgeving. Zie hier het wezen, zwaaiend met armen en benen, rondjes draaiend, blozend, verlegen glimlachend, starend naar de voeten. En ja, dit gaat over mij, zo stond ik daar, geobserveerde observant.
Mensen zijn in tegenstelling tot natuurverschijnselen slecht voorspelbaar en prikkelen voortdurend ons primaire overlevingsalarm. Tegelijkertijd zijn we afhankelijk van elkaar. Wellicht hebben we daarom geleerd het gedrag van ons medemens te lezen en te voorspellen. We zijn daar de hele dag mee bezig. Wat daarbij helpt zijn verhalen over waarden en gedrag. Er zijn helden die een ideaalbeeld vertegenwoordigen en rituelen die je moet kennen en waaraan je jezelf moet conformeren. Ieder nieuw groepslid zal ernaar moeten kunnen handelen. Pas dan, als de acceptatie daar is wordt de vreemdeling “onze” vreemdeling. Pas dan ontstaan er nieuwe verhalen, rituelen en gebruiken. Tenzij je dit alles weet natuurlijk. Dan omarm je vreemde invloeden omdat het inspireert, omdat je even uit je comfort-zone moet komen en dat heel goed is voor je. Omdat je dan leert en als organisatie is dat weer nodig voor innovatie.
Tenzij jezelf een nieuw systeem begint natuurlijk.
