“Hoe blijf je in balans in een snel veranderende en spanningsvolle (werk)omgeving?”

Zo luidt de onderzoeksvraag voor een netwerkdag voor organisatie-ontwikkelaars die ik samen met collega Fred Mureau mag begeleiden. “Snel” gaat over tijd, beter nog, tijdsbeleving. Tijdens de voorbereiding met Fred wordt het verschil in tijdsbeleving al snel voelbaar. Mijn ZZP-praktijk draait voluit en terwijl ik momentjes zoek om na te denken, blijft Fred me voeden met artikelen, oefeningen en inzichten. Het thema is daarmee direct voelbaar. Gelukkig ervaren we in onze samenwerking wat de Duitse socioloog Hartmut Rosa “Resonantie” noemt. Het bespreekbaar maken brengt energie, inspiratie en gemoedsrust. Balans herstelt.
Toch ervaren we iets dat groter is dan onze samenwerking. In mijn 30-jarige coachpraktijk, zijn er sinds Corona steeds meer cliënten met stress en burn-out klachten. Volgens het RIVM/TNO is het percentage onder werknemers gestegen van 14% tussen 2010-2015 naar 20% in 2024. Voor jongeren ligt dat percentage momenteel op 25%. Hartmut Rosa wijst ons op ‘Sociale Versnelling’. Dit lijkt ons een uitstekende duiding om te onderzoeken.
Mijn eigen zoon heeft samen met een paar vrienden “The Offline Club” opgericht. Wat startte als een leesweekend, om met een groepje jongeren onder de druk van permanente bereikbaarheid en andere sociale media-effecten uit te komen, is nu een wereldwijde beweging. De behoefte aan echt contact, kennen en gekend worden, wordt in hun boodschap herkend. Met enige ironie hoor ik hem zeggen dat ze groot zijn geworden door sociale media en nu ook nog een echt bedrijf hebben. Hoe blijf je dicht bij jezelf en je ideaal?
Het begrip vervreemding ken ik uit mijn studententijd. Rosa heeft zich laten inspireren door Karl Marx. De wereld kan soms doods aanvoelen. Alsof je op een groot toneel door verschillende decoropstellingen loopt. Je ziet de spelers bewegen en spreken, maar kunt het niet voelen, niet horen. De recent (14 maart 2026) overleden filosoof Jürgen Habermas, heeft het over “de kolonisering van de leefwereld”. Ook hij constateert dat het systeem, de markt, de staat, geld, macht steeds meer binnenkomt in onze persoonlijke leefomgeving. Zorg, opvoeding, zelfs rust (powernap) worden onderdeel van de ‘efficiëntie-logica’.
Maar hoe zit dat met jou Fred, als pensionado? (Raar woord eigenlijk, klinkt alsof ‘post-werk-senioren’ allemaal aan de Cote d’Azur zitten) Hoe werkt bij jou de “acceleratie-tredmolen”? (vrij naar Rosa) Het antwoord levert een nieuw perspectief, namelijk dat van generatieverschil. Hoe ervaren mensen met pensioen de stelling dat onze samenleving aan het versnellen is?
Habermas geloofde in vooruitgang, maar zag ook de collectieve uitputting door het verdwijnen van het privédomein. Hij zag dat de klachten die daaruit voortkomen verschuiven naar de zorg en individuele therapie. Het ‘heroveren van gedeelde ruimte’ door bijvoorbeeld te debatteren is wat ik koppel aan de resonantietheorie van Rosa.
In deze (en andere) workshops dagen we deelnemers uit om door de maatschappijkritische lens van Rosa en Habermas, maar vooral die van jezelf, te reflecteren op de logica van het systeem waarin we leven. We kijken naar de effecten die dit op ons heeft. We gaan aan de slag met vragen als: hoe blijf ik verbonden, met mijn lijf, mijn emoties, de mensen om me heen? Hoe ga ik om met de toenemende druk en stress die dat oplevert? Bijvoorbeeld begrenzen.
Voor mijn kantoor zit een man met een zichtbaar alcoholprobleem (vaak onderdeel van een bredere problematiek). Omdat ik naar de super loop vraag ik of hij al iets gegeten heeft. “Bier” zegt hij. Even ontmoet hij mijn blik. “Nasi” zegt hij dan. Later breng ik hem een bordje met lepel en opgewarmde Nasi. “Laat het bordje maar staan zeg ik”. Maar ja, waar hij die heeft laten staan is me een raadsel. Voor hem is de snelle wereld een raadsel.

